|
Çocuk Resimlerine Doğru Bakmak
Eğitim çabalarının genel amacı,
kuşkusuz yetişmekte olan çocukların ve gençlerin, topluma sağlıklı ve
verimli bir şekilde uyum sağlamalarına yardımcı olmaktır.
Eğitim, okul öncesi ve okul
yaşamında sürdüğü gibi, okul sonrası da; diğer bir deyimle yaşam boyu
devam etmektedir. Eğitildiği, öğretildiği taktirde yaratıcı olan bir
yapısı vardır insanın.. 21. yüzyılın en büyük keşfi olan çocuğun ve onun
yaratıcılığının belirlenmesinde okul öncesi eğitimin büyük rolü olduğu
tartışılmaz bir gerçektir.
Hem zeka, hem de yaratıcılık
çocuğun doğuştan getirdiği yetenekleridir. Fakat bu yeteneklerin
geliştirilmesi uygun çevre koşullarında mümkün olmaktadır. Bu koşulları
en iyi sağlayabilen ortam ise okul öncesi eğitim kurumları olan kreş ve
anaokullarıdır.
Erken yaşlarda çocuğun beyni
genel uyarıcılara açıktır ve değişmeye hazırdır. Çocuktaki yaratıcılık
da geliştirilmeye uygundur, beslenmek ister.
Çocukların yaratıcılıklarının en
belirgin işaretleri çocuk resimlerinde görülür. İlk çizgi ilk ağlama
gibidir. Piaget, çocuk resimleri konusunda; "Resim yapmak çocuk için
simgesel bir oyundur” diyerek, çocukların bu doğal dürtülerini
vurgulamıştır. Her çocuk bedensel ve zihinsel gelişimine paralel olarak
çizgiler çizer, resimler yapar.
Çocuk resimlerindeki gelişimi 5
evrede ele almak mümkündür;
- Karalama Devresi (2- 4 yaş)
- Şematik Öncesi Devre- İlk
Benzetme Çabaları (4- 7 yaş)
- Şematik Devre (7- 9 yaş)
- Baş Kaldırma Devri (9-11 yaş)
- Mantık Devri (11-13 yaş)
Bu gelişim aşamalarından karalama
ve şematik öncesi devirler okul öncesi döneme
C01051001
denk gelmektedir. İnsan zekasının büyük bölümünün 6 yaşa kadar
tamamlandığını
düşünürsek, bu dönemde çocuğa doğru yaklaşım çok önemlidir. Dolayısıyla
bu gelişim dönemlerinin iyi bilinmesi gerekir.
Karalama Devri
Her çocuk ilk resim çalışmalarına karalama ile başlar. İlk zamanlar
kağıt üzerine gelişigüzel birtakım çizgiler çizer. Gelişigüzel çizgiler
giderek daha organize ve kontrollü bir biçime dönüşür. Çocuk bazen
kalemi iki eliyle tutar. Bu dönemde çocuğa çizgi çizebileceği her türlü
malzeme sağlanarak bu faaliyeti desteklenmelidir. Kömür, tebeşir,
pastel boya, kurşunkalem bu dönem için uygun malzemelerdir. Bulduğu
her düz zeminde karalama faaliyetini sürdürmek isteyen çocuk için geniş
yüzeyler uygundur. Büyük boyutlu kağıtlar yere serilerek veya duvarlara
yapıştırılarak karalama yapmaları sağlanmalıdır.
Zaman zaman bazı anne babalar
karalama devrindeki çocuğa yardımcı olmaya, örneğin bir evin, bir
ağacın hatta insanın nasıl çizildiğini göstermeye çalışırlar. Ancak
bu tür bir davranış gerek çocuk, gerekse ebeveyn açısından duygusal
bir kırıklığa neden olabilir. Anne babanın çocuğa yaklaşımı bu devirde
ona malzeme ve ortam hazırlama yönünde olmalıdır ve çocuğu
desteklemelidir.
Çocuk bu dönemde parmaklarını iyi
kullanamamasının olumsuz izlerini de taşır. Başlangıçta parmaklar ve
tümüyle el çizgiyi gerçekleştirmek üzere yeterli kontrole sahip
değildir. Bu dönemde gelişigüzel çizgilerin sık sık yinelendiği
görülür. Büyük bir çoğunlukla ilk çizgiler fizyolojik ve psikolojik
gelişim temeline dayanır, bir ifadenin yansıması değillerdir. Göz ve el
koordinasyonunun görüldüğü karalamalarda çocuk yeni hareketlerden, yeni
uyarımları keşfetmeye, keşfettikçe de haz duymaya başlar. Karalama
devri 5 yaşa kadar uzayabilir. Ancak 6 yaşında karalama yapan çocuk bir
rahatsızlığı dile getirmektedir. Bunun araştırılması gerekir.
Şematik Öncesi Devir
Bu devirdeki çocuklar dış dünya ile kurdukları ilişkilerini
zenginleştirmeye başlarlar. Çocukların yaptıkları resimler sadece
kendileri için değil, algısal gelişimlerini izlemek açısından anne, baba
ve öğretmenleri için de çok önemlidir.
Bu yaş grubu algılama- kavrama ve
öğrenmede belirgin bir işlerliğin kazanıldığı bir döneme girer. Artık
resimlerinde sadece çizgilerden oluşan biçimler yoktur. Yüzey doldurma
şeklinde görülen plan yapma becerisi ile doğru ve yanlışları görür.
Canlandırmak istediği obje ya da kavramlarla ilişki kurma kaygısını
yaşar.
C01051001
Öğrenmesi geliştikçe seemboller de şemalara dönüşür. Bu mücadele ona
büyük heyecan ve doyum sağlar.
Bu devirde çocuğun en sevdiği
konu insan figürüdür. Burada çocuk tipik bir baş ve ayaktan oluşan adam
çizgisini ortaya koyar. Çevresinde yakın ilişkide olduğu pekçok objeyi
de çizmeye başlar. Bu objeler resim yüzeyinde gelişigüzel yeralırlar.
3,5- 4 yaşlarında karalama
döneminde başlattığı düz çizgiler ile kol ve bacakları, dairelerle başı
oluşturur. Yüz yapısı da belirir. Resimlerinde çeşitli biçim simgeleri
bulur. Bu simgeler 6 yaşa yaklaştıkça azalır. Her çocuk kendine has
bir insan tipi yaratmaya başlar. Genellikle 4 yaşından itibaren öğrenme
ve konuşma yetisine paralel olarak tanımlanabilecek nitelikte çizimler
gerçekleştirebilirler. İnsan figürleri kaba formlar şeklinde sembolik
olup, vücut oranları gerçek dışıdır. Çocuğun kendisi tarafından önemli
sayılabilecek konular, sevdiği objeler, sevdiği kişiler resimlerinde
önemli yer tutarlar. Bunlar kağıt üzerinde gelişigüzel yer alırlar.
Bu dönemde hemen hemen tüm çizimler önden olup, yüzeyseldir. Derinlik,
perspektif algılanabilse de, zihinsel ve beceri gelişim düzeyleri gereği
algıladıklarını veya bildiklerini çizememektedirler.
Mekan düşüncesi henüz
gelişmediğinden, eşyalar yüzeysel olarak yana yatık olabilir ya da
görünmeyen tarafları görülebilir. Buna çocuk resimlerinde düzleme veya
saydamlık özelliği denir. Örneğin çocuk bir masann dört ayağını,
arabanın dört tekerini, yol kenarındaki ağaçları yana, sağa ya da sola
yatık gösterebilir. (Düzleme özelliği) Ya da bir evin içini, odalarını,
evin içindeki insanları, denizin içindeki balıkları, hamile kadının
karnındaki bebeği (Saydamlık özelliği) çizebilir.
Bu dönemde çocuk büyük bir hayal
gücüne sahip olduğu için, zengin ve gerçeküstü renk kullanımı görülür.
Renklerin, özellikle 3 ana rengin adlarının öğrenilmesi 4- 5 yaşlarına
rastlar. Parlak ve açık renkler başta olmak üzere bol renk kullanan
çocuklar bu çabadan mutluluk duyarlar. Pastel boya, sulu boya bu dönem
için en uygun malzemelerdir. Parmak boyaları, su bazlı akrilik boyalar
kullanılarak yaratıcı faaliyetler yaptırılabilir. El ve parmak
kaslarını güçlendirici oyun hamuru, çamur uygun faaliyetlerdir.
Şematik öncesi dönem çocukları
genellikle yaptıkları resimleri göstermek ve açıklamak arzusundadırlar.
Anne, baba, öğretmen olarak onların resimlerine
bakarken, her çocuğu birey olarak
kabul ederek kendi içinde değerlendirmek, kıyaslama yapmamak
gerekmektedir. Bazı ebeveynler çocuklarına “Bu ağacı niye maviye
boyadın?” ya da “Kuş neden mor?”, “Gökyüzü neden sarı?” gib sorular
yöneltirler. Bu çocuğun yaratıcılığının göstergesidir. Çocuklar bizden
farklı görüş açılarına sahiptirler. İnsan, hayvan ve doğa resimlerinde
gerçeğe bağlı olmayan renk kullanımı da bu dönemin önemli bir
özelliğidir.
Çocuklarımız geleceğimizdir. Her
yönüyle sağlıklı, üretken, yaratıcı bir nesil yetiştirmek üzere onlara
önem vererek yaratıcı faaaliyetlerini teşvik edelim.
Bol renkli mutlu yarınlar
dileklerimle..
Didem Vural
Gazi Üniversitesi Resim Bölümü
Öğretim Görevlisi
Kaynakça
- K. Artut Sanat
Eğitimi Kuramları ve Yöntemleri, Anı Yayıncılık 2001
- İ.San
Sanatsal Yaratma ve Çocukta Yaratıcılık, Tisa Matbaası 1979
- E.P.Torrance
Rewarding Creative Behaviour Prantice, New Jersey 1965
- R. Kellogg
Analyzing Children’s Art, California 1970
- O.T. Kırışoğlu Sanatta
Eğitim, Pegem A Yayıncılık 2002
- H.Yavuzer
Resimleriyle Çocuk, Remzi Kitabevi, 1992
- H.Yavuzer Çocuk
Psikolojisi, Evrim Matbaacılık 1988
|
